Hồng ban nút

hồng ban nút

Đại cương

Hồng ban nút là bệnh gì ?

Hồng ban nút (Erythema nodosum) là tình trạng viêm của các tế bào mỡ dưới da (panniculitis) biểu hiện dưới dạng sẩn hoặc u cục nhỏ màu đỏ, thường gặp nhất ở hai cẳng chân.

Dịch tễ học

Bệnh chiếm tỉ lệ 0,024% dân số, tỷ lệ 3-7 nữ/1 nam

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến trên 70 tuổi nhưng nghiều nhất trong độ tuổi 18-34.

Tần số theo mùa, xã hội: phần lớn các bệnh nhân thấy bệnh xuất hiện ở 6 tháng đầu năm. Người ta chưa giải thích được điều này. Không thấy sự khác nhau về tỉ lệ ở vùng sản xuất công nghiệp và vùng nông thôn

Nguyên nhân

 Nhiễm khuẩn liên cầu trùng: là căn nguyên phổ biến của bệnh

Căn nguyên do lao: luôn là yếu tố quan trọng ở trẻ em và người trẻ.

Sarcoidosis: nguyên nhân gây bệnh do sarcoidosis và lao ngày càng ít ở các nước phương tây.

Do vi rút, chất độc: trong các năm gần đây, người ta thừa nhận vai trò của chất độc và vi rút gây ra ban đỏ nút.

Các loại nhiễm trùng khác: như các loại giả lao.

Do nấm: blastomycosis, Coccidioidomycosis, T. verrucosum.

Do thuốc: sulphonamides. Đặc biệt trẻ em bị lao mà ta điều trị bằng sulphonamides rất dễ bị hồng ban nút. Ngoài ra, còn có một số loại kháng sinh cũng hay gây ra bệnh này

Do ký sinh trùng đường ruột: hồng ban nút do ký sinh trùng đường ruột cũng được nhận thấy với tỉ lệ 14/625, 8/465, 8/415.

Bệnh nội tạng: bệnh máu ác tính, Hodgkin cũng là nguyên nhân gây bệnh. Nhưng thông thường chỉ quan sát thấy khi vật lý trị liệu.

Hồng ban nút trong Leprosum:Hồng ban nút hay gặp trong bệnh phong ác tính. Biểu hiện chung là trạng thái suy sụp, sốt rét… Tổn thương rải rác nhiều nơi, sẩn có thể trở thành teo hoặc loét với giả mạc màu vàng. T

Yếu tố nguy cơ

Có những yếu tố dễ gây bệnh là:

+ Sử dụng các thuốc nhóm sulfamide, thuốc nội tiết estrogen, thuốc tránh thai, viên ngậm strep.

+ Các bệnh mèo cào, bệnh sarcoidosis, bệnh viêm ruột, bệnh bạch cầu, Hodgkin, ung thư hạch, thấp khớp, bệnh Bechet và viêm loét đại tràng, phụ nữ mang thai

Triệu chứng lâm sàng

Các triệu chứng cơ bản như nốt ban đỏ, sưng ở cẳng chân,  đùi, cánh tay, thân và mặt. Đầu tiên các nốt ban sẽ có màu đỏ sau đó dần chuyên sang tím.

Ngoài ra, các triệu chứng khác bao gồm:

+ Sốt, mệt mỏi

+ Đau khớp, đau ở chân hoặc sưng mắt cá chân

+ Nổi hạch bạch huyết ở ngực

+ Ho, viêm họng

+ Sút cân bất thường

+ Đau bụng, và bị tiêu chảy

tổn thương da hồng ban nút

Tổn thương da trong bệnh hồng ban nút

Biến chứng

Hầu hết các trường hợp không cần điều trị, thương tổn da mất đi trong vài tuần mà không có biến chứng.

Nhưng  với những trường hợp có thương tổn mắt có thể để lại các biến chứng, thậm chí gây mù lòa

Cận lâm sàng

– Cấy bệnh phẩm cổ họng tìm vi khuẩn streptococcus beta-hemolytic nhóm A.

– VS – Antistreptolysin – Xét nghiệm phân loại trừ nhiễm Yersinia, Salmonella, Campylobacter. IDR phân biệt lao và  coccidioidomycosis.

– Cấy máu. Chẩn đoán hình ảnh ( theo dõi lao phổi, sarcoidosis, hạch)

– Sinh thiết da, Giải phẫu bệnh lý HBN: Hình ảnh viêm vách mô mỡ, viêm quanh mạch máu tẩm nhuận tế bào lympho. Lớp mô mỡ dưới da bị dầy  nhiều. Khi sang thương phát triển nhiều sẽ có hiện tượng xơ hóa quanh vách lớp mô mỡ, xuất hiện thêm tế bào khổng lồ và mô hạt. Mô hạt Miescher là tiêu chuẩn đặc biệt của HBN. Có sự tẩm nhuận tế bào lymphohistiocytictrong lớp septum và các mao mạch vừa và nhỏ.

Biện pháp phòng ngừa

Hiện tại, các nhà khoa học chưa tìm được phương pháp phòng ngừa bệnh hồng ban nút. Do đó, người bệnh khi có các triệu chứng của bệnh hồng ban nút, hãy đến cơ sở Y tế chuyên khoa để khám và điều trị sớm.

Tây y điều trị bệnh Hồng ban nút

Hồng ban nút thường tự biến mất trong vòng 3-6 tuần. Cần điều trị nguyên nhân (lao, liên cầu) nếu phát hiện được nguyên nhân. Thalidomid được chỉ định trong trường hợp hồng ban nút do Mycobacterium leprae (bệnh phong).

+ Điều trị triệu chứng bao gồm các biện pháp dưới đây:

  • Nghỉ tại giường, nâng cao chân, sử dụng tất đàn hồi như trong điều trị giãn tĩnh mạch chi dưới có thể cải thiện triệu chứng phù chân
  •  Chống ngứa bằng thuốc kháng histamin, bôi corticosteroid, kem dưỡng ẩm làm dịu da.
  •  Giảm đau ở miệng bằng các dung dịch hoặc gel bôi gây tê như lidocain (Kamistad gel).
  • Việc sử dụng corticosteroid đường uống vẫn đang gây tranh cãi. Tuy nhiên, đối với các trường hợp nặng có thể sử dụng corticosteroi toàn thân trong giai đoạn sớm của bệnh.
  • Các thuốc khác: dapson 100-150mg/ngày, thuốc kháng sốt rét (hydroxychloroquin 200-400 mg/ngày), azathioprin 100-150mg/ngày, thalidomide, ciclosporin, mycophenolate mofetil.

+ Điều trị căn nguyên

  • Ngừng các thuốc nghi ngờ gây bệnh
  • Do HSV: dùng acyclovir đường uống
  • Do Mycoplasma pneumonia: dùng kháng sinh nhóm macrolide như erythromycin, azithromycin
  • Hồng ban đa dạng tái phát có thể được điều trị liên tục acyclovir trong 6 tháng với liều 10mg/kg/ngày. Ngoài ra có thể sử dụng valciclovir (500-1000mg/ngày) và famciclovir (250mg hai lần/ngày) trong trường hợp acyclovir không có tác dụng